Stel je een ouderwetse landkaart voor, gedrukt op stevig papier, waarop de wegen en rivieren vastliggen alsof ze voor altijd zo zullen blijven. Zo hebben veel filosofen lang naar waarheid gekeken, als een kaart die ons precies vertelt waar we zijn en hoe we moeten gaan.
De kaart lijkt neutraal en objectief, boven de werkelijkheid verheven. Maar wie ooit met een papieren kaart in een onbekende stad liep, weet hoe snel je kunt verdwalen wanneer er een weg is afgesloten of een nieuwe wijk is gebouwd. De kaart verandert niet, maar de werkelijkheid wel.
Absolute waarheid blijkt te star voor een wereld die voortdurend in beweging is.
Een TomTom werkt anders. Hij stemt zich voortdurend af op waar jij werkelijk bent. Elke paar seconden herkent hij je positie, vergelijkt die met de beschikbare gegevens en geeft een nieuw advies. Als je afslaat waar hij dat niet verwachtte, zegt hij niet dat je ongelijk hebt, hij herberekent eenvoudig de route.
Zijn aanwijzingen zijn niet absoluut, maar tijdelijk bruikbaar. Op dit moment klopt het dat je over tweehonderd meter linksaf moet, maar straks geldt weer iets anders. Waarheid is hier geen eeuwige wet maar een instructie die past bij de situatie waarin jij je bevindt.
Soms leidt de TomTom je door een woonwijk terwijl je zelf had verwacht via de snelweg te gaan. Soms waarschuwt hij voor files die zich net hebben gevormd. Soms blijkt de informatie verouderd en rij je een doodlopende weg in. Toch corrigeert hij zich telkens opnieuw en telkens opnieuw vind je een weg vooruit. Dat maakt zijn waarheid relationeel, afhankelijk van jou, van de data, van de context en van de interactie tussen al die factoren.
Zo werkt ook kennis. Wetenschapsfilosofen als Kuhn en Latour hebben laten zien dat er geen neutrale en absolute kaart van de werkelijkheid bestaat. Wat we hebben zijn paradigma’s, theorieën en modellen die ons tijdelijk helpen de weg te vinden. Dat betekent niet dat er geen waarheid is, het betekent dat waarheid altijd onderweg is.
Een TomTom beweert niet dat die ene weg de enige juiste is, maar soms is het op dit moment wel de meest zinvolle.
Inleving en betekenis ontstaan hier niet uit een vaststaand ik dat de kaart bekijkt, maar uit het dynamische proces van navigeren zelf. Elke aanwijzing is tijdelijk, maar nooit betekenisloos, want ze helpt ons hier en nu om de volgende stap te zetten. En dat is genoeg om verder te gaan.