Het genot van jam zit niet in één oorzaak.
Niet in het potje. Niet in de vruchten. Niet in het label met ‘handgemaakt’. Het zit in de samenhang. In het patroon van dingen die kloppen. Tegelijkertijd
De geur bij het opendraaien.
De herinnering aan je oma.
De licht kleverige rand die je aflikt.
De toast die kraakt.
Het zonlicht op het aanrecht.
De stilte in je hoofd.
Je zou het kunnen analyseren, maar dan verdwijnt het moment. Je zou het kunnen verbeteren, maar dan verstoor je het geheel.
En dat is precies waarom zwart-wit denken tekortschiet. Omdat het één factor zoekt. Eén schuldige. Eén oplossing. Maar echte ervaring, zoals jam, is niet optelbaar. Ze is voelbaar. Relationeel. Levende logica. Ik houd ervan.
Trouwens, ook zoiets… Een aardbei in een potje jam vraagt zich niet af wat er mis is met haar gebutstheid. Een aardbei vraagt zich niet af of ze goed genoeg is. Of ze er wel toe doet.
Ze geeft zich over aan het geheel.
Aan de hitte, het sudderen, de tijd.
En daar, daar ontstaat jam. Niet ondanks de deukjes, maar dankzij de zachtheid. De bereidheid om vorm te verliezen en betekenis te worden in relatie tot de rest.
Een mens in een systeem daarentegen…
die leert zich te schamen voor zijn buigzaamheid. Te verantwoorden voor zijn traagheid. Te twijfelen aan zijn gevoeligheid. Want als je niet stevig, snel en intact bent, hoe weet je dan zeker dat je erbij mag horen?
Maar misschien is juist dát de kern van jamlogica: je hoeft niet perfect te zijn om van waarde te zijn in het mengsel.
Een aardbei weet dat.
Een mens moet het zich soms herinneren.