We leven in een wereld waarin ‘je kunt alles bereiken als je maar wilt’ als vanzelfsprekend klinkt. Zelfontplooiing, doelen stellen, het maximale uit jezelf halen, het is de lucht die we ademen. En als iets niet lukt? Dan ligt de oplossing voor de hand: harder werken, je mindset veranderen, beter je best doen.
Kijk even rond op social media en je ziet hoe hard we ons best doen. Onszelf verder pushen. Anderen tips geven. Het sleutelwoord intypen onder een post die je gouden bergen beloofd. Het idee is verleidelijk. Maakbaarheid geeft controle. Want als succes of falen afhangt van jouw inspanning, dan ligt de macht bij jou.
Jij hebt de sleutel. Maar klopt dat wel?
In werkelijkheid wordt ‘maakbaarheid’ vaak verward met een ander proces: namelijk hoe dingen zich ontvouwen. We denken dat we ons leven vormgeven door wilskracht en bewuste keuzes, maar vergeten hoe sterk de omstandigheden, relaties en dynamieken waarin we ons bevinden, bepalen wat er überhaupt mogelijk wordt.
Niet als een beperking, maar als een realiteit.
Want ben jij ‘jezelf’ omdat je dat zo hebt bedacht? Of omdat de ruimte waarin je je bevindt, toelaat dat jij zo verschijnt? Wie was ‘jij’ geweest in een vluchtelingenkamp? Als je een man was geweest? In een rijker gezin was opgegroeid? Of in de Amazone? En als al die omstandigheden jou veranderd hadden, wie is dan de echte jij?
Ben jij succesvol omdat je er veel moeite voor doet? Of dat je in omstandigheden was of bent waarin je net de juiste kwaliteiten had die werden gewaardeerd? Toevallig de juiste mensen kende? Ontstaat ‘succes’ wellicht in een omgeving die dat succes als mogelijkheid laat ontstaan?
We willen vaak dat ons leven een optelsom is van ‘bewuste keuzes’. Maar als je eerlijk kijkt, zie je dat de momenten die je het meest hebben gevormd, vaak niet het resultaat waren van keihard plannen, maar van toevallige ontmoetingen, verschuivende perspectieven, onverwachte mogelijkheden.
Maakbaarheid is een geruststellende illusie. Een verhaal waarin jij de hoofdpersoon bent die zijn weg uitstippelt. Maar als je de controle durft los te laten, als je stopt met duwen en sturen, ontdek je iets veel interessanters: hoe het leven zich ontvouwt.
Niet weten wat er komen gaat… is dat niet eigenlijk het allermooiste van het leven?
Je kunt blijven plannen. Structuren bouwen. Roadmaps maken naar een toekomst die zich nergens aan houdt.
Of niet. Dat kan ook.