In een wereld waarin we constant zoeken naar methodes en oplossingen om ons leven te verbeteren, biedt het agentieel realisme van Karen Barad een radicaal andere kijk op hoe menselijke ervaring ontstaat.
Agentieel realisme is geen methode, maar beschrijft enkel hoe de menselijke ervaring van moment tot moment tot stand komt. Dat doet het door je ogen te openen voor hoe de wereld en jouw beleving ervan worden gevormd in een dynamisch spel. Dit betekent dat er geen “probleem” is dat gefikst hoeft te worden, maar dat je kunt leren zien hoe je eigen perceptie een actieve rol speelt in wat je als “probleem” ervaart.
Dat is eigenlijk vrij simpel uit te leggen. Kijk, als je een daadwerkelijk probleem hebt (honger, slaap), dan moet je dat oplossen. Maar veel van wat ons dwarszit ontstaat niet door iets buiten ons, maar een co-creatie die is ontstaan in de manier waarop we betekenis geven aan wat we ervaren. In veel gevallen is er geen ‘probleem’ dat opgelost moet worden, maar een dynamisch samenspel van omstandigheden dat wij in onze ervaring geheel onschuldig en zonder bewuste intentie een bepaalde betekenis hebben gegeven.
Dit is geen uitnodiging om te negeren wat je voelt. Maar het besef dat wat je voelt niet op zichzelf staat en niet veroorzaakt wordt door een losstaande buitenwereld, kan je helpen een andere houding aan te nemen. Je hoeft niets te repareren.
Je hoeft niets te fixen of eindeloos te duiden. Wat agentieel realisme doet, is je simpelweg laten zien hoe jouw werkelijkheid mede wordt gecreëerd door de interactie tussen jou en je omgeving – niet als vaststaand gegeven, maar als een dynamisch proces in voortdurende beweging.
Het doorzien van hoe jouw eigen ervaringen en die van je omgeving samen vorm krijgen, maakt dat je anders naar situaties kunt kijken. Je blijft niet meer hangen in “hoe het zou moeten zijn,” maar kunt openstaan voor wat zich ontvouwt, want de werkelijkheid is geen vaststaand iets. Het helpt je te beseffen dat jouw interacties met de wereld altijd in beweging zijn. En vanuit dat besef ontstaat ruimte. Ruimte om los te laten, om te spelen, en om je leven te ervaren zonder vast te zitten in het idee dat jij of de wereld gefikst moet worden.
Het helpt je inzien dat jouw gevoelens en gedachten je gevoelens en gedachten niet zomaar ontstaan uit jouw traumatische herinneringen, negatieve overtuigingen of matige mindset, maar ook niet enkel afkomstig zijn uit de wereld om je heen; je irritante collega, drukke kinderen of lange wachtrij. Negatieve of positieve gevoelens zeggen ook niets definitiefs over de toekomst, maar bieden je inzicht in hoe jouw reactie samenhangt met je beeld van die mogelijke toekomst. Het gaat om de relatie tussen jou en de wereld, die altijd in beweging is.
Agentieel realisme kan je helpen om oké te worden met je gevoelens. Het laat zien dat negatieve of positieve gevoelens niets zeggen over hoe de toekomst zich zal ontvouwen. In plaats daarvan geven ze je feedback over jouw reactie op het beeld dat je hebt van een mogelijke toekomst. Het gaat om jouw persoonlijke realiteit. Niet meer, niet minder. De essentie is dus dat je jouw gevoel ervaart over jouw denken, en niet dat je gevoel veroorzaakt wordt door je omgeving.
Misschien herken je dit wel: je weet dat je ergens kennis en kunde over hebt, maar zodra je wordt uitgedaagd om dit te tonen, voel je je toch ineens zenuwachtig worden. Je vraagt je af of je niet te bibberig voor de groep staat, of je geen rode vlekken in je nek krijgt. Misschien maak je je druk over iemand die lastige vragen kan gaan stellen, of ben je bang voor een oorverdovende stilte omdat anderen je verhaal niet konden volgen. Veel mensen kennen situaties zoals deze.
De oplossing die vaak wordt gezocht, is om van die zenuwen af te willen komen. En daar zijn manieren voor. Er zijn technieken en trucjes die werken, en door je comfortzone te verruimen voel je je op den duur wat zekerder in specifieke situaties die vertrouwd beginnen te worden. Maar het gevoel blijft.
Het lastige is dat hoe meer je leert over wat je zou kunnen helpen, des te meer je baalt van het feit dat het niet volledig werkt. Agentieel realisme biedt een ander perspectief. Wanneer je agentieel realisme beter leert begrijpen, begin je te zien dat gevoelens niet losstaan van jou, maar ook niet simpelweg door de buitenwereld worden veroorzaakt. Ze ontstaan in het voortdurende spel tussen jou en je omgeving. Daar hoef je niet tegen in verzet. Daar hoef je niet in te verkrampen. Daar hoef je jezelf niet om te veroordelen. Je hebt blijkbaar ergens een gedachte over. So what?
Hoewel de wind geen voorkeur heeft om een lentebriesje of een storm te zijn en gewoon zijn ding doet, willen wij mensen het hier-en-nu vaak niet. We verzetten ons tegen dat wat is (of wat we denken dat gaat gebeuren). We ervaren stress wanneer we liefde op deze wijze voorwaardelijk maken. Dan vinden we het ene beter dan het andere. Dan willen we het ene wel en het andere niet. Precies daar ligt de sleutel naar speelsheid op je te wachten: de gift van volledige overgave aan ‘dat wat is’.
Dat oefenen we niet door naar oude triggers te gaan, maar we ervaren het in luchtige situaties. Wanneer we spelen valt immers het bestaande denkkader weg en is alles geoorloofd. Verbinding en veiligheid worden het uitgangspunt. Emoties worden boeiend en interessant. In de ruimte die ontstaat komen we al doende tot de kern en leren we intuïtief.
In spel is er geen heden of verleden, geen ‘meekijken over je eigen schouder’, geen agenda waar je aan moet voldoen. Er is enkel het spel zelf. En het spelen. Het is het antwoord op alle problemen die er niet zijn.
Zodra je gaat zien dat gedachten en gevoelens vluchtige energieën zijn, voel je ook dat je niet zo hoeft te streven naar controle. Dat je jezelf niet hoeft te optimaliseren. Je begrijpt dat de boodschap van de omgeving (dat je doelen moet stellen én halen, dat je als mens ‘oké’ moet zijn) eigenlijk ook alleen maar een gedachte is. Dan hoeft er niet zoveel meer gepresteerd te worden. Je kunt meer ontspannen jezelf zijn. Je hebt een open, heldere geest. Dat helpt je om te dealen met wat er op je pad komt. Het helpt je om je minder druk te maken over jezelf. Je hebt minder behoefte aan controle. En je komt in flow.
Door de invloed van je gedachten te doorzien, maak je je minder druk over jezelf en wat daar nog niet ‘goed’ aan zou zijn. Door te zien dat jij oké bent, ook al is er in jou wat verkramping, verliest dat gevoel zijn beklemmende lading. Hierdoor kun je weer meer openstaan voor datgene wat er (nog meer) te ervaren is in de wereld. Hierdoor krijg je ook ruimte om oog te hebben voor de mensen om je heen.
Door je bewustzijn niet ‘vast te zetten’ op wat je wilt veranderen, merk je dat gedachten en gevoelens vanzelf weer voorbijgaan. Dat maakt dat je wellicht meer oog krijgt voor wat er al wél goed gaat. Waar je je niet zo druk over maakt (ook al krijg je daar ook uitdagingen voor je kiezen). Waar ben je als vanzelf in flow? Door daar oog voor te hebben, ontstaat er een meer gebalanceerde ervaring van wat het leven eigenlijk allemaal is.
Kortom, agentieel realisme helpt je om te zien dat de werkelijkheid die je ervaart niet zo vastligt als je misschien dacht. Dit brengt ruimte om te spelen en te experimenteren, waardoor je intuïtief kunt leren en groeien. Het is een uitnodiging om te leven met meer speelsheid en openheid, en om te ontdekken wat er nog meer te ervaren is in de wereld. Dus laat los, ontspan en wees nieuwsgierig naar wat er op je pad komt. Het leven is een avontuur, dus geniet ervan!